4721 sayılı Medeni Kanuna göre boşanma davası iki şekilde açılabilir:
Anlaşmalı Boşanma Davası
Çekişmeli Boşanma Davası
Anlaşmalı boşanma davasını en kısa şekilde tanımlayacak olursak tarafların boşanmanın tüm sonuçları hakkında özgür iradeleri doğrultusunda anlaşarak evlilik birliğini sona erdirmek üzere açtıkları dava türüdür. Anlaşmalı boşanma davasında, evliliğin temelden sarsılmış olduğu kabul edilir. Anlaşmalı boşanma davasıtarafların boşanmayı iradi olarak kabul etmeleri ve boşanmanın mali sonuçları da dahil olmak üzere bütün sonuçlarında anlaşmaya varmaları ile gerçekleşir. Taraflardan birinin boşanma iradesinin olmaması veya boşanmanın sonuçlarına dair taraflar arasında anlaşma sağlanamamış olması durumunda ise çekişmeli boşanma davası açılır. Anlaşmalı boşanma davasını tarafların birlikte açmaları veyahuttaraflardan birinin açması diğerinin ise davayı kabul etmesi yeterlidir. Kesin yetki kuralı anlaşmalı boşanma davalarında geçerli olmayıp tarafların serbest iradesine bırakılmıştır. Dolayısıyla taraflar herhangi bir yer Aile Mahkemesinde, bulunulan yerde Aile Mahkemesi olmaması durumunda ise Asliye Hukuk Mahkemelerinde anlaşmalı boşanma davasını açabileceklerdir. Anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için gereken şartlar ise şöyledir:
Tarafların en az 1 yıl evli kalmış olması gerekir.
Tarafların imzalarının bulunduğu boşanma protokolünün varlığı.
Tarafların duruşmada hazır olarak bulunmaları.
Hakimin boşanmanın sonuçlarını içeren protokolü onaylaması gerekmektedir.
Çekişmeli boşanma davasında uygulanan usuller anlaşmalı boşanma davasında uygulanmaz; doğrudan duruşma günü verilir. Mahkeme tarafların imzalamış oldukları protokolü duruşmada onaylar ve protokolü esas alarak karar verir. Anlaşmalı boşanma protokolü tarafların boşanmanın sonuçları konusunda (nafaka, tazminat, mal paylaşımı, çocukların velayetinin kimde olacağı, çocukların velayeti bırakılmayan tarafın çocuklarla ilişkisinin nasıl olacağı vb.) anlaşmalarını içeren bir sözleşmedir. Hakim boşanmanın sonuçlarını içeren protokolü tarafların ve çocukların menfaatine uygun bulmalıdır aksi halde gerekli görürse protokolde yer alan şartlarda değişiklik yapabilir fakat hakimin yaptığı değişikliğin yine taraflarca kabul edilmesi halinde anlaşmalı boşanma gerçekleşebilecektir. Boşanma kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olması sebebiyle tarafların boşanma ve protokol şartlarına dair iradelerini hakim huzurunda açıklamaları gerekmektedir. Hakim taraf iradelerinin herhangi bir şekilde fesada uğradığını düşünürse anlaşmalı boşanma taleplerini reddedecektir.
Duruşmada taraflar dinlenerek boşanmanın tüm sonuçları hakkında özgür iradeleri doğrultusunda anlaştıkları tespit edlirse ve protokol de uygun bulunursa tarafların boşanmasına karar verilir. Gerekçeli karar yazılarak taraflara tebliğ edilir. Bu noktada gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık itiraz süreleri bulunmaktadır. Taraflar iki haftalık itiraz süreleri içerisinde kanun yollarına başvurmaması halinde protokol esas alınarak verilmiş olan boşanma kararı kesinleşmiş olur. Boşanma kararı kesinleştikten sonra ancak hüküm ifade eder. Karar kesinleşinceye kadar taraflar resmiyette evlidir.Burada yine tarafların süreci hızlandırma imkânı bulunmaktadır. Taraflar, kanun yollarına başvurmaktan vazgeçme dilekçesi vererek iki haftalık itiraz süresini beklemeden kararın kesinleşmesini sağlayabilirler. Söz konusu boşanma kararına itiraz edilmesi sonucu yerleşikiçtihatlar doğrultusunda itiraz eden tarafın anlaşmalı boşanma iradesinden vazgeçmiş olduğu varsayılır.
Taraflar arasında anlaşmalı boşanmanın sonuçlarını içeren protokol iradeleri doğrultusunda hazırlanmış ve imzalanmış olsa dahi taraflardan birisi anlaşmalı boşanma davasından vazgeçtiğini duruşma esnasında beyan edebilirler. Bu noktada hakim davacı tarafa davaya çekişmeli boşanma olarak devam etmek isteyip istemediğini sorar. Davacı eş çekişmeli boşanma davası olarak davaya devam etmek istediği noktada kendisine dava dilekçesi sunmak için süre verilir. Davacı eş çekişmeli boşanma davası olarak davaya devam etmek istemezse davanın reddine karar verilerek dosya işlemden kaldırılır.
Stj. Av. Sevim Begüm ASLAN